Yeşilay, 1 Kasım 2026’da yürürlüğe girecek ve 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulmamasını öngören düzenlemeyi desteklediğini açıkladı. Ancak cemiyet, çocukların dijital dünyadaki güvenliğinin yalnızca yaş sınırıyla sağlanamayacağını vurguluyor. Peki, çocukları dijital risklerden korumak için neler yapılmalı? İşte Yeşilay’ın kapsamlı önerileri.
Dijital Riskler Ekran Süresiyle Sınırlı Değil
Yeşilay, çocukların dijital dünyadaki risklerinin yalnızca ekran başında geçirilen süreyle sınırlı olmadığını belirtiyor. Sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, sürekli bildirimler, kişiselleştirilmiş öneriler ve sosyal karşılaştırmayı artıran tasarımlar, çocukların dikkatini, uyku düzenini, sosyal ilişkilerini ve ruhsal iyilik halini olumsuz etkileyebiliyor. Bu nedenle sadece süre kısıtlaması yeterli değil.
ABD’de genç hesaplarına yönelik günlük kullanım sınırları, gece erişim kısıtlamaları, okul saatlerinde bildirimlerin azaltılması, yaş doğrulamanın güçlendirilmesi ve ebeveyn araçlarının geliştirilmesi gibi uygulamalar gündemde. Bu da güvenli dijital tasarımın önemini gösteriyor.
Yeşilay’dan Teknoloji Şirketlerine Somut Adım Çağrısı
Yeşilay, çocukların dijital güvenliğinin sağlanması için teknoloji şirketlerine somut adımlar atmaları çağrısında bulunuyor. İşte o adımlar:
- Çocuk hesaplarında yaşa göre günlük kullanım sınırları oluşturulması,
- Gece saatlerinde erişim ve yüksek etkileşimli içerik akışlarının sınırlandırılması,
- Okul saatlerinde bildirimlerin varsayılan olarak susturulması,
- Sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma gibi özelliklerin çocuk hesaplarında sınırlandırılması,
- Algoritmaların kullanım süresini artırmak yerine güvenlik ve yaşa uygunluk ilkeleriyle tasarlanması,
- Uzun süreli kullanımın ardından etkili mola mekanizmalarının uygulanması,
- Siber zorbalık, cinsel istismar, kendine zarar verme, şiddet, nefret söylemi, bahis-kumar, alkol, tütün, nikotin ve uyuşturucu içeriklerine karşı daha güçlü önlemler alınması,
- Çocuklara yönelik kişiselleştirilmiş reklamların sınırlandırılması,
- Ebeveyn kontrol araçlarının ücretsiz, anlaşılır ve etkili hale getirilmesi.
Şeffaflık ve Bağımsız Denetim Şart
Yeşilay, çocukların güvenliğinin teknoloji şirketlerinin gönüllü uygulamalarına bırakılmaması gerektiğini vurguluyor. Platformların algoritmik önerileri, reklam uygulamaları ve çocuk hesaplarına yönelik güvenlik önlemlerinin bağımsız denetime açık olması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca düzenli ve standartlaştırılmış şeffaflık raporları yayımlanması, içerik denetimi, şikayet mekanizmaları, algoritmaların etkileri ve reklam uygulamalarının kamuoyuyla paylaşılması çağrısında bulunuyor.
Yaş Doğrulamada Mahremiyet İlkesi
Yaş doğrulama sistemleri çocukların korunması açısından önemli. Ancak Yeşilay, bu sistemlerin çocukların ve ailelerin gereğinden fazla kişisel verilerinin toplanmasına yol açmaması gerektiğini ifade ediyor. Yaş güvence mekanizmalarının veri minimizasyonu, mahremiyet, güvenlik ve amaçla sınırlılık ilkeleri doğrultusunda oluşturulmasını istiyor.
Ailelere ve Okullara da Görev Düşüyor
Çocukların dijital güvenliği yalnızca ailelerin sorumluluğunda değil. Yeşilay, okullarda dijital iyi oluş, dijital okuryazarlık, siber zorbalıkla mücadele ve güvenli internet eğitimlerinin güçlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Problemli dijital kullanım, siber zorbalık ve ruh sağlığı riskleriyle karşılaşan çocuklar için erken destek ve danışmanlık mekanizmalarının da erişilebilir olması gerektiği kaydediliyor.
Yeşilay, Türkiye’deki 15 yaş altı düzenlemesini desteklediğini, ancak bu adımın güvenli tasarım, bağımsız denetim, şeffaflık, mahremiyet ve etkili koruma mekanizmalarıyla tamamlanması gerektiğini bildiriyor.
Sonuç: Teknolojiden Uzaklaştırmak Değil, Güvenli Kullanımı Sağlamak
Cemiyet, çocukları teknolojiden tamamen uzaklaştırmanın doğru bir hedef olmadığını belirterek, teknolojinin çocukların gelişimini destekleyen, güvenli, dengeli ve sağlıklı bir araca dönüştürülmesi gerektiğini vurguluyor. Bu kapsamlı yaklaşım, çocukların dijital dünyada hem korunmasını hem de sağlıklı gelişimini hedefliyor.
Kaynak: BHA GÜNDEM
