Kaliforniya, çocukların dijital dünyada karşılaştığı risklere karşı harekete geçti. Eyalet yönetimi, sosyal medya devlerine yönelik ülkenin en katı çevrimiçi çocuk güvenliği yasalarını devreye soktu. Vali Gavin Newsom tarafından onaylanan 13 maddelik yasa paketi, gençlerin çevrimiçi deneyimini kökten değiştirmeyi hedefliyor. Peki bu yeni kurallar tam olarak ne getiriyor?
Bağımlılık Yapan Özelliklere Yasak
Yeni yasalar, 16 yaş altı kullanıcılar için sosyal medya platformlarının sonsuz kaydırma (infinite scroll) ve otomatik oynatma (autoplay) gibi bağımlılık yapan özelliklerini yasaklıyor. Amaç, gençlerin ekran başında geçirdiği süreyi kontrol altına almak ve algoritmaların onları esir almasını engellemek. Newsom, düzenlemeyi duyururken “Sorunun kendisine, kaydırmaya, algoritmalara odaklanıyoruz. Mühendislikle ilgili asıl meseleyi çözüyoruz” ifadelerini kullandı.
Yapay Zeka Sohbet Botları İçin Yeni Kurallar
Paketin öne çıkan maddelerinden biri de yapay zeka sohbet botlarına ilişkin. Şirketler, bir genç kullanıcıya yapay zeka ile insan arasındaki farkı açıkça bildirmek zorunda. Ayrıca yapay zeka şirketleri için yeni güvenlik düzenlemeleri getiriliyor. Bu yasa, geçtiğimiz yıl bir sohbet botu tarafından “yönlendirildiği” iddiasıyla hayatını kaybeden 16 yaşındaki Adam Raine‘in adını taşıyor. Annesi Maria Raine, “Yapay zeka arkadaşlığının tehlikelerinin farkına varıyoruz ve hükümetin harekete geçmesi gerekiyor” dedi.
Velilere ve Okullara Yeni Sorumluluklar
Düzenleme sadece şirketleri değil, aileleri de kapsıyor. Yeni bir yasa, velilere okulların sağladığı dizüstü bilgisayarları reddetme hakkı tanıyor. Sosyal medya platformları ise kuralları ihlal etmeleri durumunda her çocuk başına 1 milyon dolara kadar para cezası ile karşı karşıya kalabilecek. Bu caydırıcı cezalar, şirketlerin yasalara uymasını sağlamak için güçlü bir baskı unsuru olarak görülüyor.
Meta’dan İtiraz: Kişiselleştirme Savunması
Dev teknoloji şirketleri düzenlemelere temkinli yaklaşıyor. Meta, gençler için kişiselleştirilmiş deneyimin önemli olduğunu savunarak, “Uygun koruma önlemleriyle gençlere yaşlarına uygun içerik sunmak için kişiselleştirme şart” açıklamasını yaptı. Şirket, yapay zeka sohbet botlarına yönelik yasayı ise “değerlendirdiklerini” belirtti. Meta, yasanın ebeveynlere daha fazla kontrol sağlarken eğitici araçları da erişilebilir tuttuğunu kabul ediyor.
Dünya Genelinde Benzer Adımlar
Kaliforniya yalnız değil. ABD’de en az 36 eyalet yapay zeka sohbet botu yasalarını ya çıkardı ya da değerlendiriyor. Florida, 2025’te 14 yaş altı için sosyal medya yasağını uygulamaya koydu. Utah ise yaş doğrulama sistemlerini aşmak için kullanılan VPN’lere yönelik bir yasa geçirdi. Avustralya, geçtiğimiz aralık ayında 16 yaş altına sosyal medya yasağı getiren ilk ülke oldu. Ancak Newsom, Kaliforniya’nın yasalarının “Avustralya’nınkinden daha iyi” olduğunu, çünkü Avustralya’da gençlerin yaş doğrulamayı atlatma yolları bulduğunu belirtti. İngiltere ise 2027’de yürürlüğe girecek benzer bir yasak üzerinde çalışıyor. Danimarka, Fransa ve İspanya da kısıtlamalar getiren veya getirmeye hazırlanan ülkeler arasında.
Yasal Mücadeleler ve Tazminatlar
Sosyal medya devleri, algoritmalarının kullanıcıların dikkatini tekelleştirmek için tasarlandığı iddialarıyla birçok davayla boğuşuyor. Meta ve Google’ın YouTube’u, bu yıl Kaliforniya’da görülen bir davada sorumlu bulundu. 10 yaşında sosyal medya kullanmaya başlayan genç bir kadın, platformların tasarımının kaygı ve depresyonuna neden olduğunu öne sürmüştü. Ağustos ayında Meta, birçok eyaletin açtığı davada 17 milyar dolarlık bir uzlaşmaya vardı. Uzlaşma kapsamında şirket, genç hesaplar için günlük limitler getirmeyi, gece ve okul saatlerinde bildirimleri engellemeyi kabul etti.
Kaliforniya’nın attığı bu adım, dijital dünyada çocuk güvenliği konusunda bir dönüm noktası olabilir. Ancak yasaların etkinliği, teknoloji şirketlerinin uyumu ve olası yasal itirazlarla şekillenecek. Aileler ve uzmanlar, çocukların ruh sağlığını korumak için atılan bu adımları dikkatle izliyor.
Kaynak: Teknoloji
