Sosyal Risk Haritalarında Dev Adım: 11 İlde Süreç Tamam

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından Türkiye’nin sosyal dokusunu korumak ve riskleri önceden tespit etmek amacıyla başlatılan “Sosyal Risk Haritaları” projesinde kritik bir aşama geride bırakıldı. Toplamda 35 farklı gösterge üzerinden kurgulanan dev projede, ilk etapta planlanan 11 stratejik haritanın hazırlık çalışmaları başarıyla tamamlandı. Bu gelişme, sosyal hizmetlerde “sorun çıktıktan sonra müdahale” döneminden “risk oluşmadan önleme” dönemine geçişin en somut adımı olarak kayıtlara geçti.

Veriye Dayalı Sosyal Hizmet Devrimi: Sosyal Risk Puanı Geliyor

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’ın yakından takip ettiği ve talimatlarıyla hız kazanan proje, Türkiye’nin sosyal yardım ve hizmet vizyonunu kökten değiştiriyor. Klasik sosyal yardım anlayışının ötesine geçen bu modelde, hanelerin sadece ekonomik durumları değil; psikososyal göstergeleri, eğitim düzeyleri ve sağlık verileri de analiz ediliyor. Yapılan bu detaylı analizler sonucunda her hane için bir sosyal risk haritaları puanı oluşturuluyor.

Bu puanlama sistemi, devletin hangi haneye, hangi konuda ve ne kadar acillikle müdahale etmesi gerektiğini bilimsel verilerle ortaya koyuyor. Risk puanı yüksek çıkan haneler, henüz bir kriz yaşamadan “erken uyarı sistemi” gibi fark ediliyor. Böylece aile içi şiddet, çocukların eğitimden kopması veya derin yoksulluk gibi riskler, büyümeden önleyici hizmetlerle bertaraf ediliyor. Bakanlığın bu projesi, kamu kaynaklarının doğru yere, doğru zamanda aktarılmasını sağlayarak verimliliği de en üst seviyeye çıkarmayı hedefliyor.

“Çocuklar Güvende” ve “Aile Rehberi” Sistemleri Devrede

Projenin teknik ayağını oluşturan dijital altyapı, farklı bakanlıklar ve kamu kurumlarıyla entegre bir şekilde çalışacak şekilde kurgulandı. Sosyal risk haritaları verileri doğrultusunda hayata geçirilen “Aile Rehberi” ve “Çocuklar Güvende” dijital takip sistemleri, saha ekiplerinin en büyük yardımcısı olacak. Bu sistemler sayesinde, riskli olarak işaretlenen hanelere yönelik bütüncül destek mekanizmaları anında devreye alınabilecek.

Özellikle çocukların korunması ve gelişim süreçlerinin takibi noktasında bu dijital ağ, bir güvenlik şemsiyesi görevi görecek. Eğitimden sağlığa, istihdamdan yerel yönetimlere kadar geniş bir koordinasyon zinciri kurularak, risk altındaki çocukların ve ailelerin yaşam kalitesinin artırılması amaçlanıyor. İlk etapta pilot olarak seçilen 11 ilde elde edilecek deneyimler, modelin Türkiye geneline yaygınlaştırılması sürecinde rehberlik edecek.

[EDİTÖRÜN NOTU / BUNU BİLİYOR MUYDUNUZ?]

• Sosyal risk haritalama yöntemleri, dünyada gelişmiş sosyal devlet modellerinde “Proaktif Sosyal Hizmet” olarak adlandırılmaktadır.
• Bu haritalar sayesinde, bir bölgedeki suç oranlarından okul terk oranlarına kadar pek çok veri çakıştırılarak “sıcak noktalar” tespit edilebilmektedir.
• Türkiye’deki bu model, hanelerin sadece gelirini değil, sosyal dışlanma riskini de ölçen kapsamlı bir algoritma kullanmaktadır.

11 Pilot İl ile Başlayan Yeni Dönem

Bakanlık tarafından açıklanan uygulama listesinde Türkiye’nin yedi bölgesinden farklı dinamiklere sahip iller yer alıyor. Gaziantep’ten Trabzon’a, İzmir’den Van’a kadar uzanan bu geniş yelpaze, projenin farklı sosyo-ekonomik yapılarda nasıl sonuç vereceğini test etme imkanı sunacak. Edirne’deki bir hanenin risk faktörleri ile Niğde veya Aksaray’daki bir ailenin ihtiyaçları, bu haritalar sayesinde özelleştirilmiş çözümlerle buluşturulacak.

Saha ekipleri, dijital sistemden gelen veriler ışığında doğrudan hedef odaklı ziyaretler gerçekleştirecek. Bu sayede “kapı kapı dolaşarak ihtiyaç sahibi arama” dönemi yerini, “ihtiyacı bilimsel olarak saptanmış haneye doğrudan hizmet götürme” dönemine bırakıyor. Özellikle kırılgan gruplar olarak adlandırılan yaşlılar, engelliler ve çocuklar için bu model, devletin şefkat elinin çok daha hızlı ve isabetli bir şekilde uzanması anlamına geliyor.

Kamu Kaynaklarının Etkin Kullanımı ve Erken Müdahale Kapasitesi

Bakanlığın yeni dönem vizyonunun merkezinde yer alan bu proje, kamu kaynaklarının “nokta atışı” yöntemle ulaştırılmasını hedefliyor. Geçmişteki genel yardım modellerinin aksine, sosyal risk haritaları sayesinde hangi bölgede hangi sosyal sorunun kronikleşme eğiliminde olduğu net bir şekilde görülebilecek. Örneğin, bir mahallede eğitimden kopma riski yüksekse o bölgeye yönelik özel eğitim destekleri; başka bir bölgede ise ekonomik yoksunluk ön plandaysa istihdam odaklı projeler önceliklendirilecek.

Bu veriye dayalı model, “erken müdahale” kapasitesini de maksimize ediyor. Aile içi dinamiklerin bozulmaya başladığı veya çocukların risk altına girdiği haneler, henüz bir kriz yaşamadan sistem tarafından “sarı alarm” düzeyinde fark edilebiliyor. Böylece, sorunun derinleşip adli bir vakaya dönüşmesinin önüne geçilerek hem bireysel dramlar engelleniyor hem de devletin uzun vadedeki rehabilitasyon maliyetleri düşürülüyor.

Farklı Bakanlıklarla Entegre Bütüncül Destek Sistemi

Sosyal Risk Haritaları projesinin başarısındaki en kritik halka, kurumlar arası koordinasyon olarak öne çıkıyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen süreçte; İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı gibi paydaşlarla veri paylaşımı ve çözüm ortaklığı yapılıyor. Bu bütüncül yaklaşım, bir hanenin sadece “yardım alan” konumunda kalmamasını, aynı zamanda eğitim, sağlık ve istihdam olanaklarıyla güçlendirilmesini sağlıyor.

Özellikle pilot iller arasında yer alan Gaziantep, Adana ve İzmir gibi büyükşehirlerde, yerel yönetimlerin de sürece dahil edilmesi planlanıyor. Yerel yönetimlerin sahadaki imkanları ile bakanlığın dijital takip sistemi birleştiğinde, risk düzeyi yüksek haneler için mahalle bazlı destek üniteleri kurulabilecek. Bu durum, sosyal hizmetlerin ulaşılabilirliğini artırırken vatandaşın devlete olan güven bağını da perçinliyor.

Kademeli Yaygınlaştırma: 81 İle Sosyal Güvenlik Şemsiyesi

Gaziantep’ten Trabzon’a, Sinop’tan Afyonkarahisar’a kadar uzanan 11 pilot ildeki uygulama sonuçları, projenin Türkiye genelindeki başarısı için bir laboratuvar görevi görecek. Bakanlık, bu illerden gelen geri bildirimlerle algoritmasını ve saha stratejisini güncelleyerek modeli kademeli olarak 81 ile yayacak. Hedef, Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında Türkiye’nin her bir hanesinin sosyal risk skorunun çıkarıldığı ve kimsenin geride bırakılmadığı bir sistem inşa etmek.

Yeni dönemde sosyal risk haritaları sadece birer dijital görsel değil, aynı zamanda valiliklerin ve sosyal hizmet merkezlerinin günlük çalışma rehberi olacak. Verinin gücüyle aile kurumunun korunması ve çocukların her türlü ihmal ve istismardan uzak tutulması noktasında Türkiye, dünyadaki “proaktif sosyal devlet” örnekleri arasında öncü bir konuma yükselmeyi hedefliyor.

Kaynak: BHA