Çanakkale Boğazı’nın en dar noktasında, Avrupa yakasında denize hâkim bir yamacın eteğinde yükselen Kilitbahir Kalesi, Fatih Sultan Mehmet tarafından 1462-1463 yıllarında inşa ettirildi. Eceabat ilçesinde bulunan kale, Anadolu kıyısındaki Çimenlik Kalesi’nin tam karşısında konumlanıyor.
Osmanlı dönemindeki adı “Kilid-ül Bahir”, yani denizin kilidi olan yapı, boğazdan geçen gemileri kontrol etmek ve gerektiğinde deniz yolunu top ateşiyle kapatmak amacıyla tasarlandı. Karşılıklı iki kalenin topları, ateş alanlarının kesişmesini sağlayarak izinsiz geçişleri güçleştiriyordu.
Kilitbahir Kalesi’nin üç yapraklı yonca mimarisi
Kilitbahir Kalesi’ni diğer Osmanlı savunma yapılarından ayıran en belirgin özellik, alışılmış kare veya dikdörtgen planlardan farklı mimarisi. Dış surlar, iç kale ve merkezde yükselen ana kule olmak üzere üç temel bölümden oluşan yapının iç kalesi, birbirine bağlanan üç yuvarlak bölümden meydana geliyor. Bu bölüm, yukarıdan bakıldığında üç yapraklı bir yoncayı andırıyor.
Yaklaşık 30 metre yüksekliğindeki merkez kulede geçmişte ahşap katların bulunduğu, mimari kalıntılardan anlaşılıyor. Kalenin denize bakan duvarlarındaki top mazgalları da boğazı ateş altında tutmaya uygun biçimde yerleştirildi.
Kanuni’den Abdülhamid’e uzanan onarımlar
Kale, inşa edildiği 15. yüzyıldan sonra da önemli savunma yapıları arasında yer aldı. 1541’de Kanuni Sultan Süleyman döneminde kapsamlı bir onarım geçiren yapının güney kesimi genişletildi ve silindirik biçimli Sarıkule eklendi.
Sultan Abdülaziz döneminde 1870’te yeniden düzenlenen kalenin kuzey kesimindeki bazı duvarları, 1893-1894 yıllarında II. Abdülhamid döneminde tekrar inşa edildi. Bu müdahaleler, yapının değişen askerî ihtiyaçlara göre kullanımını sürdürdüğünü gösteriyor.
Kalenin inşası, çevresindeki yerleşimin gelişmesinde de etkili oldu. Bugünkü Kilitbahir köyü, Fatih Camii, Cahidi Sultan Camii, Tabip Hasan Camii, Uşşaki Dergâhı, tarihî çeşmeler, geleneksel konutlar ve hamam kalıntılarıyla tarihî bir yerleşim niteliği taşıyor.
Restorasyonun ardından müze olarak ziyaret ediliyor
Kilitbahir Kalesi, 2011-2013 yılları arasındaki restorasyonun ardından 2015’te müzeye dönüştürülme çalışmalarıyla gündeme geldi. Bugün Kilitbahir Kale Müzesi olarak ziyaret edilebilen yapı, taş surları, yonca biçimli iç bölümü ve denize dönük savunma yapılarıyla Osmanlı askerî mimarisinin izlerini günümüze taşıyor.
Çanakkale Boğazı’nın iki yakasında karşılıklı yükselen Kilitbahir ve Çimenlik kaleleri, beş asrı aşan geçmişleriyle bölgenin tarihî ve kültürel mirasını yansıtmaya devam ediyor.
Kaynak: BHA ÇANAKKALE
